W dniu 1 stycznia 2023 r. w życie weszła nowelizacja kodeksu karnego wykonawczego (dalej k.k.w.), która przyniosła znaczące zmiany w sytuacji osób skazanych na bezwzględną karę pozbawienia wolności[1]. Zmodyfikowany został w szczególności art. 79 k.k.w., regulujący skazanego po uprawomocnieniu się wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności.
Poprzedni stan prawny
Uprzednio sąd (po wydaniu i uprawomocnieniu wyroku skazującego) wyznaczał termin, w którym należało się stawić celem odbycia kary. Osoba skazana była obowiązana zgłosić się do aresztu śledczego położonego najbliżej jej miejsca stałego pobytu, zaś dopiero w następnej kolejności była przewożona do określonego zakładu karnego, gdzie miała odbywać karę. Dopiero w przypadku niestawienia się w wyznaczonym terminie sąd zlecał doprowadzenie skazanego przez funkcjonariuszy Policji. Skazany znał zatem datę rozpoczęcia odbywania kary.
Obecny stan prawny
W aktualnym stanie prawnym doszło do całkowitego odwrócenia wskazanej wyżej zasady. Obecnie sąd nie wskazuje skazanemu, w jakim terminie ma się stawić celem odbycia kary, a zamiast tego od razu poleca zatrzymanie i doprowadzenie osoby skazanej do aresztu śledczego.
W praktyce oznacza to, że znacznemu pogorszeniu uległa sytuacja osób skazanych na bezwzględną karę pozbawienia wolności, odpowiadających z wolnej stopy, tj. pozostających na wolności w czasie trwania postępowania karnego. Skazany nie wie bowiem kiedy w jego drzwiach pojawią się funkcjonariusze Policji, którzy zabiorą go prosto do najbliższego aresztu śledczego. W szczególności, osoby skazanie nie mogą przygotować się do odbywania kary poprzez ustabilizowanie swojej sytuacji zawodowej i rodzinnej, ponieważ nie znają terminu rozpoczęcia odbywania kary.
Opisywana tutaj nowelizacja wywiera także wpływ na sytuację skazanego w przypadku złożenia wniosku o zezwolenie na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego (dalej „SDE”), bowiem osoba taka może trafić do zakładu karnego jeszcze zanim wniosek ten zostanie rozpoznany. Aby spróbować temu przeciwdziałać można jednocześnie wnioskować o wstrzymanie wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności do czasu zakończenia postępowania o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w SDE, który to wniosek nie musi jednak zostać przez sąd uwzględniony. W konsekwencji może dojść do sytuacji, gdy pomimo spełnienia przesłanek do obywania kary w SDE, skazany zostanie zatrzymany już po złożeniu wniosku, lecz wydaniem przez sąd penitencjarny stosownego orzeczenia. Jak uchronić się przed taką sytuacją przedstawiamy w dalszej części niniejszego artykułu.
Więcej informacji na temat wniosku o odbywanie kary w SDE znaleźć można na naszym blogu – https://www.babiarz.com.pl/system-dozoru-elektronicznego-sde/
Zakwestionowanie zmian prawnych i stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich
Wprowadzone zmiany zostały chłodno przyjęte przez specjalistów. Dostrzeżono m.in. negatywne konsekwencje nowelizacji, która godzi bezpośrednio w sytuację osób skazanych. Z wnioskiem o odwrócenie niefortunnych zmian legislacyjnych do Ministra Sprawiedliwości zwrócił się Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Wojciech Brzozowski[2]. Wprowadzonym zmianom zarzucono m.in. spowodowanie niespójności systemowych, naruszenie zasady podmiotowego traktowania osób skazanych, a w szczególności brak wywołania oczekiwanych rezultatów w postaci zapobieżenia ukrywaniu się osób skazanych przed wymiarem sprawiedliwości i wykonaniem kary[3]. W odpowiedzi ministerstwo podzieliło stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich. Wskazano również, że prowadzone są prace mające na celu zmianę opisanego wyżej stanu prawnego[4]. Niemniej zauważyć należy, że zmiany wprowadzone w 2023 r. nadal obowiązują.
Wniosek o wyznaczenie terminu stawiennictwa w zakładzie karnym
Odpowiedź na opisane wcześniej problemy osób skazanych może stanowić natomiast § 1a znowelizowanego art. 79 k.k.w. Wskazany przepis stanowi bowiem, że „w uzasadnionym wypadku, na wniosek skazanego, sąd może wezwać skazanego do stawienia się w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym, położonym najbliżej miejsca jego stałego pobytu, wraz z dokumentem stwierdzającym tożsamość, jeżeli dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego uzasadniają przypuszczenie, że skazany stawi się na wezwanie. Zarządzenie wymaga uzasadnienia”.
Oznacza to, że w uzasadnionych wypadkach, skazany ma możliwość wystąpienia z wnioskiem do sądu, który w odpowiedzi może (lecz nie musi) wyznaczyć termin, w którym osoba skazana ma się stawić w areszcie śledczym. W przypadku powodzenia wniosku, skazany nie będzie musiał obawiać się niespodziewanej wizyty funkcjonariuszy Policji, co pozwoli na odpowiednie przygotowanie się do odbywania kary, uporządkowanie spraw rodzinnych i zawodowych, bądź rozpoznanie wniosku o zezwolenie na odbywanie kary w SDE.
W ramach działalności naszej kancelarii oferujemy analizę sytuacji Klienta, sporządzamy rozmaite wnioski i pisma w sprawach (w tym opisane w niniejszym artykule wnioski o wezwanie skazanego do stawienia się w wyznaczonym terminie w areszcie śledczym) oraz pomagamy przejść przez całe postępowanie karne, aż do momentu wykonania kary. Więcej informacji na stronie internetowej www.babiarz.com.pl lub pod numerem kontaktowym 732-732-739.
mgr Bartosz Bożek
[1] Zob. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2022 poz. 1855)
[2] Pismo Zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 03.09.2024 r. IX.517.1108.2024.NK
[3] https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-skazany-wiezienie-zasady-doprowadzania-ms-odpowiedz [dostęp: 25.11.2025 r.]
[4] Pismo Podsekretarza Stanu Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 19.09.2024 r. DWOiP-I.053.9.2024
